سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
730
تاريخ ايران ( فارسى )
اتفاق افسران روسى استعفا داده و قواى متفرق قزاق جزو واحدهاى ژنرال ديكسن « 1 » درآمدند و محققا به علت اوضاع آشفتهء آنها وظيفهء سنگينى براى اين ژنرال در پيش بود . گزارش هيئت نظامى معوق و موكول به انتخابات مجلس شوراى ملى است . پس از تشكيل مجلس هم ممكن است كوششهاى سختى جهت مخالفت اجراى پيشنهادات ايشان به كار رود و چنانچه اين طرح مقبول نيفتد چندان اميدى به پيشرفت و ترقى ايران نخواهد بود . جمهورى آذربايجان در تجزيهء عمومى امپراطورى روسيه باكو پايتخت دولت تاتارى آذربايجان قرار گرفت و استقلال آن موافق قاعده در ماه مه 1918 اعلام گشت . بايد دانست كه اين دولت با آذربايجان ايران ابدا اتصالى نداشت . بطوريكه در فصل هشتاد و هشت ذكر شد ژنرال دنسترويل « 2 » سعى كرد اين شهر را در مقابل تركها حفظ كند ، ولى مجبور شد در سپتامبر همان سال آن را ترك گويد ، شش هفتهء بعد تركها نيز بنوبهء خود پس از اعلام ختم جنگ در 31 اكتبر عقب نشستند . از اين تاريخ جمهورى مزبور با دول فاتح مناسبات ظاهرى دوستى داشت ، ولى رفتارش با پناهندگان ترك كه مورد تعقيب متفقين بودند بسيار صميمانه بود . به همين سبب تركها حكومت آنجا را در تاريخ ژانويه سال 1920 مخصوصا برسميت شناختند . پس از چند ماه بلشويكها كودتا كرده و باكو به چنگشان افتاد و از آن جائى كه مايل به همدستى با مليون ترك بودند تصرف باكو گام تازهاى در اين راه بشمار ميرفت . شايد هم براى بدست آوردن نفت باكو كه پربهاتر از هرمعدن طلائى بود نگران و در اضطراب بودند . هجوم بلشويكها به ايران در ماه آوريل 1920 پانزده فروند كشتى كه شامل نيروى دريائى دنيكين « 3 » بحر خزر بود از باكوبه انزلى فرار كردند . در نتيجهء مذاكرات با مقامات مسؤل ايرانى كه نمايندهء نظامى انگليس نيز در آن شركت جست
--> ( 1 ) - Dickson ( 2 ) - Dunsterville ( 3 ) - Denikin